🪪 Η ταυτότητα του νησιού
📍 Πού βρίσκεται
Η Σαλαμίνα είναι το μεγαλύτερο νησί του Σαρωνικού, ακριβώς απέναντι από τον Πειραιά. Από την ακτή του Περάματος ως τα Παλούκια, το λιμάνι του νησιού, είναι λιγότερο από ένα μίλι, και τα πορθμεία κάνουν τη διαδρομή όλο το 24ωρο, κάθε λίγα λεπτά. Από τη δυτική πλευρά, ένα δεύτερο πορθμείο ενώνει τη Νέα Πέραμο, κοντά στα Μέγαρα, με τη Φανερωμένη. Δεν χρειάζεστε κράτηση, ούτε πρόγραμμα: είναι το μόνο νησί όπου πηγαίνετε σαν να πηγαίνετε σε μια άλλη γειτονιά της Αθήνας.
📍 Πού βρίσκεται η Σαλαμίνα
Η Σαλαμίνα είναι το μεγαλύτερο νησί του Σαρωνικού, τόσο κοντά στην Αθήνα που φαίνεται από την Ακρόπολη. Με κόκκινο φαίνεται το νησί, και με πράσινο η Αθήνα, ο Πειραιάς και το Πέραμα, από όπου περνάτε με το πορθμείο.
🗺️ Ο χάρτης του νησιού
Η Σαλαμίνα κλείνει τον κόλπο της Ελευσίνας από τα νότια, και το σχήμα της θυμίζει πέταλο, με το άνοιγμα προς τα δυτικά. Ο βορράς είναι η πόλη: η Σαλαμίνα, η πρωτεύουσα, τα Παλούκια με το λιμάνι και τα Αμπελάκια, όπου ήταν η αρχαία πόλη, πάνω στα στενά της ναυμαχίας. Στη βορειοδυτική άκρη, η Μονή Φανερωμένης. Όσο κατεβαίνετε νότια, τα σπίτια αραιώνουν και αρχίζουν τα πεύκα: τα Σελήνια και η Κακή Βίγλα στα ανατολικά, το Αιάντειο και τα Κανάκια στα δυτικά, και στον νότο τα Περιστέρια, με το σπήλαιο του Ευριπίδη.
🗺️ Ο χάρτης της Σαλαμίνας
Η Σαλαμίνα έχει σχήμα πετάλου, με τον μεγάλο κόλπο της στα δυτικά. Στον βορρά και στα ανατολικά είναι η πόλη, το λιμάνι στα Παλούκια, τα Αμπελάκια και τα Σελήνια. Στη βορειοδυτική άκρη η Μονή Φανερωμένης. Ο νότος είναι πευκόφυτος, με το Αιάντειο, τα Κανάκια, τα Περιστέρια με το σπήλαιο του Ευριπίδη και την Κακή Βίγλα. Πατήστε κάθε αριθμό για να δείτε τι είναι.
Χάρτης: J.-D. Barbié du Bocage, 1798 (Public domain) · Wikimedia Commons
⚖️ Αξίζει; Τα θετικά και τα αρνητικά
Η Σαλαμίνα δεν είναι νησί καρτ ποστάλ. Είναι ένα νησί όπου ζουν δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι, με ναυπηγεία στον βορρά και πολυκατοικίες στην πόλη. Αξίζει για την ιστορία της, για τον νότο της και για το ότι είναι τόσο κοντά. Ορίστε μια ειλικρινής εικόνα.
📊 Με μια ματιά, από το 1 ως το 5
👍 Τα θετικά
- Το πιο κοντινό νησί στην Αθήνα: ένα πορθμείο, όλο το 24ωρο.
- Τα στενά μιας από τις μεγαλύτερες ναυμαχίες της ιστορίας.
- Η Μονή Φανερωμένης, με χιλιάδες μορφές ζωγραφισμένες στους τοίχους.
- Το σπήλαιο του Ευριπίδη και μια μυκηναϊκή ακρόπολη στα Κανάκια.
- Ψαροταβέρνες και τιμές της γειτονιάς, όχι του τουρισμού.
👎 Τα αρνητικά
- Η πόλη και ο βορράς είναι πυκνοκατοικημένοι, χωρίς χάρη νησιού.
- Τα νερά κοντά στα ναυπηγεία και στον βορρά δεν είναι για μπάνιο.
- Λίγα αξιοθέατα οργανωμένα για επισκέπτες, ελάχιστες πινακίδες.
- Χωρίς αυτοκίνητο ή μηχανάκι ο νότος είναι δύσκολος.
⚔️ Η ναυμαχία και τα Αμπελάκια
Τον Σεπτέμβριο του 480 π.Χ., οι Πέρσες του Ξέρξη είχαν ήδη κάψει την Αθήνα. Οι Αθηναίοι είχαν φύγει στη Σαλαμίνα, και ο ελληνικός στόλος περίμενε στα στενά, ανάμεσα στο νησί και την Αττική. Ο Θεμιστοκλής έπεισε τον Ξέρξη να επιτεθεί εκεί, όπου ο πολύ μεγαλύτερος περσικός στόλος δεν είχε χώρο να κινηθεί, και οι ελληνικές τριήρεις τον διέλυσαν. Ο Ξέρξης, λέει ο Ηρόδοτος, έβλεπε τη μάχη καθισμένος σε έναν θρόνο στις πλαγιές του Αιγάλεω. Η ναυμαχία της Σαλαμίνας ήταν η αρχή του τέλους για την περσική εκστρατεία, και χωρίς αυτήν ο Παρθενώνας ίσως να μην είχε χτιστεί ποτέ.
Στα Αμπελάκια, στον κόλπο πάνω στα στενά, ήταν η αρχαία πόλη της Σαλαμίνας, με το λιμάνι της. Σήμερα είναι ένα ήσυχο παραθαλάσσιο χωριό, με ένα πέτρινο αρχοντικό στην πλατεία, εκκλησάκια ανάμεσα στα πεύκα και κομμάτια αρχαίων τοίχων εδώ κι εκεί. Στην πόλη, το μικρό Αρχαιολογικό Μουσείο δείχνει ευρήματα από όλο το νησί. Σταθείτε στην ακτή και κοιτάξτε απέναντι, προς το Πέραμα: εκεί, σε αυτό το στενό κομμάτι θάλασσας, έγινε η ναυμαχία.
Στα Αμπελάκια, πάνω από τον κόλπο.
Αρχαίες πέτρες στα Αμπελάκια.
Στην πλατεία των Αμπελακίων.
Στην πόλη της Σαλαμίνας.
Από τη Σαλαμίνα προς τον Σαρωνικό.
Φωτογραφίες: C messier (CC BY-SA 4.0), George E. Koronaios (CC BY-SA 4.0) · Wikimedia Commons
Το πορθμείο από το Πέραμα στα Παλούκια περνάει ακριβώς από το σημείο της μάχης. Βγείτε στο κατάστρωμα: αριστερά είναι η χερσόνησος της Κυνόσουρας, μπροστά τα Αμπελάκια, πίσω η Αττική, και στο βάθος το Αιγάλεω, απ’ όπου έβλεπε ο Ξέρξης.
⛪ Η Μονή Φανερωμένης
Στη βορειοδυτική άκρη του νησιού, μέσα σε πεύκα και κυπαρίσσια, βρίσκεται η Μονή Φανερωμένης, το πιο γνωστό μοναστήρι του Αργοσαρωνικού. Χτίστηκε τον 17ο αιώνα, πάνω σε ερείπια παλαιότερης εκκλησίας, και το καθολικό της είναι ένα από τα πιο πλούσια ζωγραφισμένα εσωτερικά της Ελλάδας: το 1735 ο ζωγράφος Γεώργιος Μάρκου από το Άργος και οι μαθητές του κάλυψαν κάθε σπιθαμή των τοίχων με περισσότερες από τρεις χιλιάδες μορφές. Η Δευτέρα Παρουσία, οι άγιοι, οι προφήτες, σκηνές από τη ζωή του Χριστού, όλα σε βαθύ μπλε, κόκκινο και χρυσό.
Η αυλή, με τα ψηλά κυπαρίσσια και τα παγκάκια στον ίσκιο, είναι από τα πιο ήσυχα μέρη κοντά στην Αθήνα. Στη μονή φυλάγεται η εικόνα της Παναγίας που, κατά την παράδοση, βρέθηκε στα ερείπια, και από την οποία πήρε το όνομά της. Στις 23 Αυγούστου γίνεται το μεγάλο πανηγύρι.
Κάτω από τα κυπαρίσσια.
Δροσιά και ησυχία.
Οι τοιχογραφίες του 1735.
Χιλιάδες μορφές, παντού.
Η Φανερωμένη σε παλιά φωτογραφία.
Φωτογραφίες: Ziegler175 (CC0), Léon Quinault (Public domain) · Wikimedia Commons
Η Φανερωμένη είναι ζωντανό μοναστήρι. Χρειάζονται μακριά παντελόνια για τους άντρες, φούστες για τις γυναίκες και καλυμμένοι ώμοι. Μέσα στην εκκλησία ρωτήστε πριν φωτογραφίσετε, και κρατήστε χαμηλή φωνή.
🏛️ Ο νότος: Κανάκια, Αιάντειο και το σπήλαιο του Ευριπίδη
Ο νότος της Σαλαμίνας είναι άλλο νησί: πεύκα ως τη θάλασσα, ελαιώνες, σκόρπια σπίτια και κόλποι με καθαρά νερά. Το Αιάντειο, που πήρε το όνομά του από τον Αίαντα, τον ήρωα του Τρωικού Πολέμου από τη Σαλαμίνα, είναι ένας μεγάλος κόλπος με παραλία και ταβέρνες. Πιο δυτικά, τα Κανάκια έχουν την ωραιότερη παραλία του νησιού, με βότσαλο και γαλαζοπράσινα νερά, και στον λόφο από πάνω μια μυκηναϊκή ακρόπολη που ανέσκαψε το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Πολλοί αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι εδώ ήταν η έδρα των βασιλιάδων της Σαλαμίνας, του Τελαμώνα και του Αίαντα.
Στα Περιστέρια, στην πλαγιά πάνω από τον κόλπο, ένα μονοπάτι ανεβαίνει στο σπήλαιο του Ευριπίδη. Ο τραγικός ποιητής, λέει η παράδοση, γεννήθηκε στη Σαλαμίνα τη μέρα της ναυμαχίας, και ερχόταν σε αυτή τη σπηλιά για να γράψει, μακριά από τον κόσμο. Οι ανασκαφές βρήκαν ίχνη ανθρώπων από τη Νεολιθική ως τα ρωμαϊκά χρόνια, και ανάμεσά τους ένα κύπελλο με χαραγμένο το όνομά του. Η ανάβαση είναι σύντομη, αλλά πάρτε νερό και καλά παπούτσια.
Ο ωραιότερος κόλπος του νησιού.
Βότσαλο και καθαρά νερά.
Ανοιχτά προς τον Σαρωνικό.
Τα μυκηναϊκά κτίρια στα Κανάκια.
Από ψηλά, ως τον Σαρωνικό.
Στον νότο, κοντά στο σπήλαιο.
Στην πλαγιά πάνω από τα Περιστέρια.
Εδώ, λέει η παράδοση, έγραφε.
Το κύπελλο με το όνομα του Ευριπίδη.
Φωτογραφίες: C messier (CC BY-SA 4.0), C messier (CC BY-SA 3.0), Panegyrics of Granovetter (CC BY-SA 2.0), Schuppi (CC BY-SA 4.0) · Wikimedia Commons
Ο βορράς εξυπηρετείται από τα τοπικά λεωφορεία, αλλά για τον νότο, τα Κανάκια, τα Περιστέρια και την Κακή Βίγλα, χρειάζεστε δικό σας όχημα. Περάστε το με το πορθμείο από το Πέραμα, ή νοικιάστε στο νησί.
🏖️ Οι παραλίες
Μην περιμένετε τις παραλίες των Κυκλάδων. Ο βορράς, με το λιμάνι και τα ναυπηγεία, δεν είναι για μπάνιο. Ο νότος όμως έχει καθαρά νερά και πεύκα ως την ακτή, και τις καθημερινές θα βρείτε παραλίες σχεδόν άδειες. Τα Σελήνια, ένα παλιό θέρετρο των Αθηναίων με βίλες του περασμένου αιώνα, έχουν έναν μικρό κόλπο με αμμουδιά και ψαροταβέρνες. Η Κακή Βίγλα, στη νοτιοανατολική άκρη, είναι η αγαπημένη των ντόπιων, με πεύκα που φτάνουν στο νερό.
- Κανάκια: βότσαλο, γαλαζοπράσινα νερά και η ακρόπολη από πάνω.
- Κακή Βίγλα: πεύκα ως τη θάλασσα, καθαρά νερά.
- Σελήνια: μικρός κόλπος, αμμουδιά και ψαροταβέρνες.
- Αιάντειο: μεγάλος κόλπος με ταβέρνες, για οικογένειες.
- Περιστέρια: ήσυχος κόλπος, κάτω από το σπήλαιο.
Το παλιό θέρετρο των Αθηναίων.
Από τον λόφο.
Στα Σελήνια.
Πεύκα ως τη θάλασσα.
Πεύκα σε όλο τον νότο.
Στο εσωτερικό του νησιού.
Φωτογραφίες: C messier (CC BY-SA 3.0), C messier (CC BY-SA 4.0), Papatrexas (Public domain), Максим Улитин (CC BY 3.0) · Wikimedia Commons
🍽️ Τι θα φάτε
Η Σαλαμίνα είναι νησί ψαράδων, και τα ψάρια και τα θαλασσινά είναι ο λόγος που πολλοί Αθηναίοι περνούν απέναντι για φαγητό. Στα Σελήνια, στο Αιάντειο, στα Κανάκια και στα Αμπελάκια θα βρείτε ψαροταβέρνες πάνω στο κύμα, με φρέσκο ψάρι, χταπόδι, καλαμαράκια και σαρδέλες, σε τιμές πολύ πιο χαμηλές από τα νησιά του Αιγαίου. Ζητήστε κακαβιά, την ψαρόσουπα των ψαράδων, και ένα κρασί από τα αμπέλια της Αττικής.
📅 Πότε να πάτε
Η Σαλαμίνα είναι για όλο τον χρόνο: το πορθμείο δεν σταματά ποτέ και το νησί ζει χειμώνα καλοκαίρι. Για μπάνιο, ο Ιούνιος και ο Σεπτέμβριος είναι οι καλύτεροι μήνες, πριν και μετά τον κόσμο του Αυγούστου. Για τη Φανερωμένη και το σπήλαιο, η άνοιξη και το φθινόπωρο είναι ιδανικά, με δροσιά και πράσινα πεύκα. Αποφύγετε τις Κυριακές του καλοκαιριού, όταν οι ουρές στο πορθμείο μεγαλώνουν.
⛴️ Πώς θα πάτε από την Αθήνα
| Τρόπος | Διάρκεια | Από πού | Σημειώσεις |
|---|---|---|---|
| Πορθμείο Περάματος | Περίπου 15 λεπτά | Πέραμα → Παλούκια | Όλο το 24ωρο, κάθε λίγα λεπτά. Παίρνει και αυτοκίνητα. |
| Πορθμείο Νέας Περάμου | Λίγα λεπτά | Νέα Πέραμος → Φανερωμένη | Για όσους έρχονται από τα δυτικά, κοντά στο μοναστήρι. |
| Μετρό, λεωφορείο και πορθμείο | Περίπου 1 ώρα και 15 λεπτά | Ιουλιανού 50 → Πειραιάς → Πέραμα | Ο φθηνότερος τρόπος χωρίς αυτοκίνητο. |
Από την Ιουλιανού 50 πηγαίνετε στον Πειραιά με τη Γραμμή 1 και από εκεί με το λεωφορείο 843 ως το πορθμείο του Περάματος. Στο νησί, τοπικά λεωφορεία ξεκινούν από τα Παλούκια για την πόλη και τα χωριά, αλλά για τον νότο χρειάζεστε αυτοκίνητο ή μηχανάκι. Για τα άλλα νησιά του κόλπου, δείτε τον οδηγό μας για τον Αργοσαρωνικό.
🗓️ Δύο μέρες στη Σαλαμίνα
Η ναυμαχία και η Φανερωμένη
Πορθμείο από το Πέραμα το πρωί, με τα στενά της ναυμαχίας γύρω σας. Βόλτα στα Αμπελάκια, όπου ήταν η αρχαία πόλη, και μετά το μικρό Αρχαιολογικό Μουσείο στην πόλη. Το μεσημέρι στη Μονή Φανερωμένης, για τις τοιχογραφίες, και ψάρι στα Σελήνια πριν γυρίσετε.
Ο νότος και το σπήλαιο
Με αυτοκίνητο προς τον νότο: η ακρόπολη και η παραλία στα Κανάκια, το σπήλαιο του Ευριπίδη πάνω από τα Περιστέρια, και μπάνιο στην Κακή Βίγλα, ανάμεσα στα πεύκα. Γυρίστε από το Αιάντειο για το ηλιοβασίλεμα.
Συχνές ερωτήσεις
Αξίζει μια μονοήμερη εκδρομή στη Σαλαμίνα;
Ναι, αν σας ενδιαφέρει η ιστορία ή θέλετε μια γρήγορη απόδραση από την Αθήνα. Σε μία μέρα προλαβαίνετε τα στενά της ναυμαχίας, τα Αμπελάκια, τη Φανερωμένη και ένα μπάνιο με ψάρι στα Σελήνια ή στα Κανάκια.
Πού έγινε η ναυμαχία της Σαλαμίνας;
Στα στενά ανάμεσα στη Σαλαμίνα και την ακτή της Αττικής, απέναντι από το Πέραμα, μπροστά από τα Αμπελάκια και τη χερσόνησο της Κυνόσουρας. Το πορθμείο από το Πέραμα περνάει ακριβώς από εκεί.
Χρειάζομαι αυτοκίνητο;
Για την πόλη, τα Αμπελάκια και τα Σελήνια, όχι, φτάνουν τα λεωφορεία και τα ταξί. Για τον νότο, τα Κανάκια, το σπήλαιο του Ευριπίδη και την Κακή Βίγλα, ναι. Περνάτε το δικό σας με το πορθμείο ή νοικιάζετε στο νησί.
Υπάρχουν καθαρές παραλίες;
Ναι, στον νότο. Τα Κανάκια, η Κακή Βίγλα και τα Περιστέρια έχουν καθαρά νερά και πεύκα. Αποφύγετε τις ακτές του βορρά, κοντά στο λιμάνι και τα ναυπηγεία.
— Kathy
