🪪 Η ταυτότητα του νησιού
📍 Πού βρίσκεται
Η Σπιναλόγκα βρίσκεται στη βορειοανατολική Κρήτη, στον νομό Λασιθίου, στην είσοδο του κόλπου της Ελούντας, που ανοίγει προς τον μεγάλο κόλπο του Μιραμπέλλου. Δεν έχει λιμάνι για πλοία ούτε κατοίκους: πηγαίνετε μόνο για επίσκεψη, με καΐκι από την Πλάκα, την Ελούντα ή τον Άγιο Νικόλαο. Από την Αθήνα, πετάτε στο Ηράκλειο σε πενήντα λεπτά ή παίρνετε το νυχτερινό πλοίο από τον Πειραιά, και από εκεί οδηγείτε περίπου μία ώρα ως την Ελούντα.
📍 Πού βρίσκεται η Σπιναλόγκα
Η Σπιναλόγκα είναι ένα νησάκι στη βορειοανατολική Κρήτη, στην είσοδο του κόλπου της Ελούντας, κοντά στον Άγιο Νικόλαο. Με κόκκινο φαίνεται η Σπιναλόγκα, και με πράσινο το αεροδρόμιο της Αθήνας, ο Πειραιάς και το Ηράκλειο, από όπου φτάνετε.
🗺️ Ο χάρτης του κόλπου
Ο κόλπος της Ελούντας μοιάζει με λίμνη: από τα ανατολικά τον κλείνει η χερσόνησος της Καλυδώνας, που οι ντόπιοι τη λένε κι αυτή Σπιναλόγκα, και που ενώνεται με την Κρήτη μόνο με μια στενή λωρίδα στεριάς στον Πόρο. Στη βόρεια άκρη της, χωρισμένο από ένα στενό κανάλι, είναι το νησάκι με το φρούριο. Απέναντι, στην ακτή της Κρήτης, η Πλάκα, ένα ψαροχώρι με ταβέρνες πάνω στο νερό. Νότια, η Ελούντα, με το λιμάνι της και τα μεγάλα ξενοδοχεία, και ο Πόρος, όπου κάτω από τη θάλασσα βρίσκονται τα ερείπια της αρχαίας Ολούντας.
🗺️ Ο χάρτης της Σπιναλόγκας και του κόλπου
Η Σπιναλόγκα κλείνει τον κόλπο της Ελούντας από τα βόρεια. Απέναντί της, στην ακτή της Κρήτης, η Πλάκα, από όπου το καΐκι κάνει δέκα λεπτά. Νότια, η Ελούντα, με το λιμάνι της, και ο Πόρος, όπου η χερσόνησος της Καλυδώνας ενώνεται με την Κρήτη και όπου βρίσκεται η βυθισμένη Ολούς. Πατήστε κάθε αριθμό για να δείτε τι είναι.
Χάρτης: Marco Boschini, 17ος αιώνας (Public domain) · Wikimedia Commons
⚖️ Αξίζει; Τα θετικά και τα αρνητικά
Η Σπιναλόγκα αξίζει σε όποιον βρεθεί στην ανατολική Κρήτη. Δεν είναι νησί για να μείνετε ή για μπάνιο, αλλά ένα μνημείο που σας κρατάει δύο ώρες και σας μένει για χρόνια. Ορίστε μια ειλικρινής εικόνα.
📊 Με μια ματιά, από το 1 ως το 5
👍 Τα θετικά
- Ένα ολόκληρο ενετικό φρούριο πάνω στη θάλασσα, με τείχη και προμαχώνες.
- Το χωριό του λεπροκομείου, όπως το άφησαν οι τελευταίοι κάτοικοι.
- Μία από τις πιο συγκινητικές ιστορίες της σύγχρονης Ελλάδας.
- Εύκολη πρόσβαση: δέκα λεπτά με το καΐκι από την Πλάκα.
- Ψαροταβέρνες στην Πλάκα με θέα στο φρούριο.
👎 Τα αρνητικά
- Πολύς κόσμος το καλοκαίρι, κυρίως το μεσημέρι.
- Ελάχιστη σκιά: ο ήλιος καίει πάνω στις πέτρες.
- Δεν μένετε στο νησί, είναι μόνο για επίσκεψη.
- Από την Αθήνα θέλει πτήση ή πλοίο ως την Κρήτη.
🏰 Το ενετικό φρούριο
Το νησάκι είχε οχυρωθεί από τα αρχαία χρόνια, για να προστατεύει το λιμάνι της Ολούντας. Το 1579 οι Ενετοί, που κυβερνούσαν την Κρήτη, έχτισαν εδώ ένα από τα πιο ισχυρά φρούρια της Μεσογείου, με τείχη γύρω από όλο το νησί, προμαχώνες στις άκρες και κανόνια στραμμένα προς τη θάλασσα. Όταν οι Οθωμανοί κατέλαβαν την Κρήτη το 1669, μετά την πολιορκία του Χάνδακα, η Σπιναλόγκα έμεινε ενετική, ένα κομμάτι της Βενετίας μέσα σε τουρκική Κρήτη, ως το 1715, όταν παραδόθηκε με συνθήκη.
Σήμερα περπατάτε στο μονοπάτι που κάνει τον γύρο των τειχών: περνάτε από τον στρογγυλό προμαχώνα πάνω στη θάλασσα, ανεβαίνετε στον μισοφέγγαρο προμαχώνα της Μετζαλούνας και στην κορυφή, όπου ο προμαχώνας Michiel βλέπει όλο τον κόλπο. Από εκεί, η θέα προς την Πλάκα, τα βουνά της Κρήτης και τον κόλπο του Μιραμπέλλου είναι από τις ωραιότερες του νησιού.
Τα τείχη της Σπιναλόγκας.
Έτσι τη βλέπετε φτάνοντας.
Πέτρα πάνω στο κύμα.
Ο μισοφέγγαρος προμαχώνας.
Στην κορυφή του νησιού.
Πάνω από τον κόλπο.
Γύρω από όλο το νησί.
Φωτογραφίες: Cayambe (CC BY-SA 4.0), C messier (CC BY-SA 4.0), Robin & Bazylek (CC BY 2.0), Rigorius (CC BY-SA 4.0), Goosi (CC BY-SA 4.0) · Wikimedia Commons
Στη Σπιναλόγκα δεν υπάρχει σχεδόν καθόλου σκιά, και οι πέτρες κρατάνε τη ζέστη. Πάρτε νερό, καπέλο και αντηλιακό, φορέστε κλειστά παπούτσια για τα καλντερίμια, και πηγαίνετε με το πρώτο καΐκι το πρωί, πριν φτάσουν τα μεγάλα σκάφη.
🏚️ Το νησί των λεπρών
Μετά τους Ενετούς, οι Οθωμανοί έχτισαν μέσα στα τείχη ένα χωριό με σπίτια, μαγαζιά και τζαμί, που στα τέλη του 19ου αιώνα είχε εκατοντάδες κατοίκους. Το 1903, η Κρητική Πολιτεία το άδειασε και το έκανε λεπροκομείο: οι άνθρωποι που είχαν λέπρα, από όλη την Κρήτη και αργότερα από όλη την Ελλάδα, στέλνονταν εδώ για πάντα, χωρισμένοι από τις οικογένειές τους. Έμπαιναν από ένα σκοτεινό τούνελ μέσα στα τείχη, που οι ίδιοι ονόμασαν Πύλη του Δάντη, γιατί από εκεί δεν γύριζε κανείς πίσω.
Κι όμως, οι ασθενείς έφτιαξαν μια κοινωνία: παντρεύονταν, άνοιγαν μαγαζιά και καφενεία, είχαν κουρείο, εκκλησία, σχολείο, και διεκδίκησαν με αγώνες νερό, ρεύμα και γιατρούς. Όταν βρέθηκε θεραπεία για τη λέπρα, το λεπροκομείο έκλεισε το 1957, και ο τελευταίος κάτοικος, ένας ιερέας, έφυγε το 1962. Περπατήστε στον κεντρικό δρόμο, με τα μισογκρεμισμένα σπίτια, ως το νεκροταφείο στη νότια άκρη: είναι από τα μέρη που κάνουν τη σιωπή να ακούγεται. Το μυθιστόρημα «Το Νησί» της Βικτόρια Χίσλοπ και η ομώνυμη τηλεοπτική σειρά έκαναν την ιστορία γνωστή σε όλο τον κόσμο.
Από εδώ έμπαιναν οι ασθενείς.
Το πέρασμα μέσα από τα τείχη.
Τα μαγαζιά του χωριού.
Μισογκρεμισμένα, όπως έμειναν.
Σπίτια πάνω στην πλαγιά.
Του λεπροκομείου.
Πικροδάφνες στα ερείπια.
Ανεβαίνοντας στο χωριό.
Ανάμεσα στα τείχη.
Η τελευταία κατοικία των ασθενών.
Στο νότιο άκρο.
Φωτογραφίες: Robin & Bazylek (CC BY 2.0), Rigorius (CC BY-SA 4.0), Goosi (CC BY-SA 4.0), Cayambe (CC BY-SA 4.0), C messier (CC BY-SA 4.0) · Wikimedia Commons
Το εισιτήριο του αρχαιολογικού χώρου το πληρώνετε στην είσοδο, ξεχωριστά από το καΐκι. Δύο ώρες είναι αρκετές για να δείτε όλο το νησί. Αν θέλετε την ιστορία του λεπροκομείου ζωντανή, ρωτήστε στην Πλάκα για ξεναγό.
⛵ Η Πλάκα, η Ελούντα και η Καλυδών
Η Πλάκα είναι το πιο κοντινό σημείο της Κρήτης στη Σπιναλόγκα: ένα παλιό ψαροχώρι, απ’ όπου κάποτε περνούσαν τα τρόφιμα και τα γράμματα για τους ασθενείς, και που σήμερα έχει ταβέρνες πάνω στο νερό και μια παραλία με βότσαλο. Η Ελούντα, νοτιότερα, είναι μεγαλύτερη, με λιμάνι γεμάτο καΐκια, καφέ και μερικά από τα πιο ακριβά ξενοδοχεία της Ελλάδας. Ανάμεσά τους, στον Πόρο, μια στενή λωρίδα στεριάς οδηγεί στη χερσόνησο της Καλυδώνας, με παλιούς ανεμόμυλους, αλυκές και τα ερείπια της αρχαίας Ολούντας κάτω από τη θάλασσα: με μάσκα θα δείτε τοίχους στον βυθό.
- Πλάκα: δέκα λεπτά με το καΐκι, ταβέρνες με θέα στο φρούριο.
- Ελούντα: περίπου είκοσι πέντε λεπτά, πολλά καΐκια και κρουαζιέρες.
- Άγιος Νικόλαος: περίπου μία ώρα, συχνά με στάση για μπάνιο.
- Κολοκύθα: παραλία στην Καλυδώνα, με καΐκι ή με τα πόδια από τον Πόρο.
Το νησάκι και η Καλυδών.
Ελούντα, Καλυδών, Σπιναλόγκα.
Ταβέρνες πάνω στο νερό.
Από την Πλάκα ως την Ελούντα.
Τα καΐκια ξεκινούν από εδώ.
Η χερσόνησος απέναντι.
Η Σπιναλόγκα από το καΐκι.
Φωτογραφίες: Ggia (CC BY-SA 3.0), Wolfgang Moroder (CC BY-SA 3.0), Tomisti (CC BY-SA 4.0), Alexey laa (CC BY-SA 4.0), Mietek Ł (CC BY-SA 3.0), Cayambe (CC BY-SA 4.0), Goosi (CC BY-SA 4.0) · Wikimedia Commons
🍽️ Τι θα φάτε
Οι ταβέρνες της Πλάκας και της Ελούντας είναι ο καλύτερος συνδυασμός με τη Σπιναλόγκα: φρέσκο ψάρι, χταπόδι στα κάρβουνα και καλαμαράκια, με το φρούριο απέναντι. Δοκιμάστε την κρητική κουζίνα: ντάκο με ντομάτα και μυζήθρα, χόρτα, σαρίκες με μέλι, γραβιέρα και απάκι. Και στο τέλος, ένα ποτηράκι ρακή κερασμένο από το μαγαζί, όπως παντού στην Κρήτη.
📅 Πότε να πάτε
Ο αρχαιολογικός χώρος είναι ανοιχτός κυρίως από την άνοιξη ως το φθινόπωρο. Ο Μάιος, ο Ιούνιος, ο Σεπτέμβριος και ο Οκτώβριος είναι οι καλύτεροι μήνες: ζέστη χωρίς καύσωνα, λιγότερος κόσμος και ζεστή θάλασσα για το μπάνιο μετά. Τον Ιούλιο και τον Αύγουστο το νησί γεμίζει από τις δέκα το πρωί ως τις τέσσερις, και ο ήλιος πάνω στις πέτρες είναι σκληρός. Πηγαίνετε πρωί ή αργά το απόγευμα.
✈️ Πώς θα πάτε από την Αθήνα
| Τρόπος | Διάρκεια | Από πού | Σημειώσεις |
|---|---|---|---|
| Αεροπλάνο και αυτοκίνητο | Περίπου 50 λεπτά + 1 ώρα | Αεροδρόμιο Αθήνας → Ηράκλειο → Πλάκα | Ο γρηγορότερος τρόπος. Πολλές πτήσεις κάθε μέρα. |
| Πλοίο και αυτοκίνητο | Περίπου 9 ώρες + 1 ώρα | Πειραιάς → Ηράκλειο | Νυχτερινό πλοίο με καμπίνα, φτάνετε το πρωί. |
| Καΐκι από την Πλάκα | Περίπου 10 λεπτά | Πλάκα → Σπιναλόγκα | Συχνά δρομολόγια, το πιο σύντομο πέρασμα. |
Από την Ιουλιανού 50 πηγαίνετε στο αεροδρόμιο με τη Γραμμή 1 ως το Μοναστηράκι και αλλαγή στη Γραμμή 3, ή στον Πειραιά κατευθείαν με τη Γραμμή 1 για το πλοίο. Από το Ηράκλειο, λεωφορεία του ΚΤΕΛ πηγαίνουν στον Άγιο Νικόλαο και την Ελούντα, αλλά με αυτοκίνητο θα δείτε και την Πλάκα, την Ολούντα και την Κολοκύθα. Για την υπόλοιπη Κρήτη, δείτε τον οδηγό μας για την Κρήτη.
🗓️ Μία μέρα στη Σπιναλόγκα
Η Σπιναλόγκα
Το πρώτο καΐκι από την Πλάκα, πριν έρθουν τα σκάφη από την Ελούντα και τον Άγιο Νικόλαο. Περάστε την Πύλη του Δάντη, περπατήστε τον δρόμο του χωριού και ανεβείτε στους προμαχώνες. Κάντε τον γύρο των τειχών ως το νεκροταφείο. Μιάμιση με δύο ώρες φτάνουν.
Η Πλάκα και η Ελούντα
Μεσημεριανό με ψάρι στην Πλάκα, με το φρούριο απέναντι. Μετά μπάνιο στο βότσαλο της Πλάκας ή στην Κολοκύθα, και ηλιοβασίλεμα στον Πόρο, εκεί όπου η θάλασσα σκεπάζει την αρχαία Ολούντα. Βράδυ στο λιμάνι της Ελούντας.
Συχνές ερωτήσεις
Από πού να πάρω το καΐκι για τη Σπιναλόγκα;
Από την Πλάκα, αν θέλετε το πιο σύντομο πέρασμα, περίπου δέκα λεπτά. Από την Ελούντα, αν μένετε εκεί, περίπου είκοσι πέντε. Από τον Άγιο Νικόλαο, αν θέλετε ολόκληρη κρουαζιέρα στον κόλπο με στάση για μπάνιο.
Πόση ώρα χρειάζομαι στο νησί;
Μιάμιση με δύο ώρες, για να περπατήσετε τον δρόμο του χωριού, τα τείχη και τους προμαχώνες ως το νεκροταφείο. Στα καΐκια από την Πλάκα επιστρέφετε όποτε θέλετε, στα οργανωμένα σκάφη η ώρα είναι συγκεκριμένη.
Υπάρχουν λεπροί σήμερα στη Σπιναλόγκα;
Όχι. Το λεπροκομείο έκλεισε το 1957, όταν η λέπρα άρχισε να θεραπεύεται με φάρμακα, και ο τελευταίος κάτοικος έφυγε το 1962. Από τότε το νησί είναι αρχαιολογικός χώρος, χωρίς κατοίκους.
Γυρίστηκε εδώ «Το Νησί»;
Ναι. Η τηλεοπτική σειρά του 2010, βασισμένη στο μυθιστόρημα της Βικτόρια Χίσλοπ, γυρίστηκε στη Σπιναλόγκα και στην Πλάκα, που στην ιστορία είναι το χωριό απέναντι, από όπου ξεκινούν όλα.
— Kathy
